Loading...
PDF İndir

Görünmeyen Ekosistem

 • Toprak, içinde milyonlarca canlı varlığın yaşadığı ve etkileşim içinde bulunduğu bir    ekosistemdir. Öyle ki deniz ekosisteminin canlıları hariç topraklarda tüm hayvan türlerinden üyeler bulunur. Toprakta sadece çok fazla sayıda canlı bulunmakla kalmaz aynı zamanda bu canlılar çok fazla çeşitlilik de gösterir. Bu durumun nedeni, toprağın bu canlılar için çok çeşitli yiyecek kaynağı sunması, besleyici olması ve su tutma kabiliyetidir.[1]

 

 • Toprak biyoçeşitliliğini oluşturan organizmalar yaşam döngülerinin tümünü veya bir kısmını toprak içinde veya toprak yüzeyindeki yaprak döküntü katmanında geçirirler.[2]

 

 • Toprak organizmaları boyutlarına, beslenme alışkanlıklarına ve yaşadıkları toprak derinliklerine göre olmak üzere birçok farklı şekilde sınıflandırılabilir. Toprak canlıları büyüklüklerine göre sınıflandırıldıklarında mikrofauna[3], mesofauna ve makrofauna olmak üzere üç gruba ayrılırlar.[4],[5]

 • Mikro ve mezofauna, mikroorganizma ve mikrobiyal tüketicilerin sayılarını ve aktivitelerini düzenlerler. Ölü örtünün parçalanarak mineral toprağa karışmasını sağlarlar. Mezo-makrofauna aktiviteleri ile diğer toprak canlıları üzerinde etkili olan mikrohabitatlar oluştururlar. Bu grubu genel olarak karınca, termitler ve solucanlar oluşturur ve bunlara diğer organizmaların da besin kaynaklarından yararlanabilmesini doğrudan veya dolaylı olarak kontrol ettikleri için ekosistem mühendisleri de denir.[6] [7]

 

 • 1 mm'den küçük mikrofaunalar toprak faunasının en küçük canlılarıdır ve sadece mikroskop ile görülebilirler. Mikrofauna grubundaki en önemli iki toprak canlısı diğer olan nematodlar (yuvarlak solucan) ve protozoalardır (Bir tek hücreli canlı türü). Hareket etmek için partiküllerin etrafını saran ince su tabakalarına ihtiyaç duyan yuvarlak solucanlar özellikle kumlu topraklarda yaygın olarak bulunur. Tek hücreli protozoalar ise küçük ve çeşitli şekillerdedir. Enerjilerini organik karbon kaynaklarından sağlarlar, ayrışmış organik maddelerin küçük bölümleri, bakteriler ve diğer küçük canlılar ile beslenirler. Toprak ekosistemi içinde en fazla bakteri tüketen canlılardır. Protozoalar toprak ekosisteminin önemli bir grubudur. Otçul (herbivor, bakteri ve diğer birincil üreticilerle beslenirler) protozoalar ayrıştırıcılar olup organik maddenin ayrışmasının sağlarlar. [8],[9],[10]

 

 • Topraklarda ayrıca üç ana tür mikroflora bulunur. Bunlar bakteriler, mantarlar ve virüslerdir. Bakteriler tek hücreden oluşan küçük organizmalardır. Toprakta muazzam sayıda ve çeşitlilikte bakteri bulunur. Bakteriler, kayaların ve minerallerin aşınması, organik maddenin ayrışması ve besin döngüsünün birçok aşaması gibi toprakta gerçekleşen çok önemli dönüşümlerin bir parçasıdır.[11]

 

 • Karbon ve enerji temini için topraktaki canlı ve ölü maddelere ihtiyaç duyan mantarlar toprakta oldukça yaygın bulunur. Mantarların en önemli rolleri hücre dışı enzimleri ile organik maddenin ayrışmasını sağlamaktır. Diğer önemli rolleri ise toprak parçacıklarını bağlayarak toprak kümelerini stabilize etmek ve mikroplar ile beslenen toprak faunasına besin sağlamaktır.[12],[13]

 

 • Virüsler toprakta yaşayan en küçük en basit canlılardır. Tüm virüsler parazittir, yani diğer flora ve faunalar üzerinde yaşarlar. Toprakta bir dizi bitki, böcek ve insan virüsü bulunabilir. Virüslerin sayısını etkileyen toprak koşulları nem, toprak kümelerinin ve yapısal birimlerin yüzeyleri ve bitkilerin kök sistemleridir.[14]

 

 • Mesofaunalar toprakta ya da toprak yüzeyindeki organik atıklarda yaşan boyları 0.1 mm-2 mm arasındaki olan tüm omurgasız canlıları kapsar.[15] Bazı mite, eklembacaklı, beyaz kurt ve sıçrarkuyruklu türleri bu gruba girer. Mesofaunalar mikroorganizmalar, hayvansal materyaller, canlı veya çürümüş bitkisel materyaller, mantarlar, algler, likenler, sporlar ve polenler dahil olmak üzere çok çeşitli malzemelerden beslenirler. Karbon döngüsünde önemli bir rol oynarlar. Bu nedenle iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılganlardır.[16]

 

 • Çürüyen bitki materyali ile beslenen türler beslenme yoluyla kökleri sistemden çıkararak toprakta drenaj ve havalandırma kanallarını açar. Mesofauna toprağı yeniden şekillendirme yeteneğine sahip değildir ve bu nedenle, topraktaki oyuklar veya kanallardaki mevcut gözenek boşluklarını kullanırlar.[17]

 

 • 2 mm’den büyük olan canlılara makrofauna Bu grup porsuk, tavşan ve yer sincabı gibi yaşamlarının bir kısmını toprakta geçiren büyük hayvanları ve köstebek, salyangoz, sülük, toprak solucanları, karınca, kırkayak gibi tüm yaşamlarını toprakta geçiren diğer canlıları içerir. Makrofauna toprak içindeki hareketleri ile toprağın parçalanması ve dağıtılmasında önemli bir rol oynar. Bu hareket toprak yapısını gevşetir, toprağın havalanmasına ve drenajın gelişmesine katkıda bulunur. Yine bu hareket esnasına toprak mikroorganizmaları toprak içine dağılır.[18]

 

 • Makrofauna grubunda yer alan toprak solucanları dünyanın bütün topraklarında hatta Antarktika da bile bulunur ve toprak verimliliğini sağlayan çok önemli organizmalardır.[19] Solucanlar bitki kalıntılarını ve çeşitli ayrımlaşma aşamalarındaki organik maddeleri yiyerek ürettiği gübre besleyicilik açısından çok zengindir. Toprak kazma etkinlikleri sayesinde iyi bir toprak yapısı oluşmasına yardımcı olur. Dünyada binlerce solucan türü bulunur.[20]

 

Kaynaklar:

[1] “Global Soil Biodiversity Atlas,” European Soil Data Center, European Commission, erişim Haziran 2018, https://esdac.jrc.ec.europa.eu/content/global-soil-biodiversity-atlas, 30-31.

[2] “Toprak Ekolojisi,” TEMA, erişim Haziran 2018, http://toprak.tema.org.tr/web_20002_1/neuralnetwork.aspx?type=1634

[3] Belirli bir bölgede yaşayan hayvanların tümüne verilen ortak ada fauna, bitkilere verilen ortak ada ise flora denir.

[4] D.C. Coleman,  Crossley  Jr.  ve  D. A.  Hendrix,  2004.  Fundamentals  of  Soil  Ecology, second ed., (New York: Academic Press, 2004), 78.

[5] R.D. Bardgett, The  Biology  of  Soils:  A  Community  and  Ecosystem  Approach, (Oxford: Oxford University Press, 2005), 162.

[6] Meriç Çakır ve Ender Makineci, “Toprak Faunası: Sınıflandırılması ve Besin Ağındaki Yeri,” Journal of the Faculty of Forestry 61, no. 2, (2011): 47.

[7] “Toprak Canlıları, “TEMA, erişim Haziran 2018, http://toprak.tema.org.tr/web_20002_1/entitialfocus.aspx?primary_id=9081&type=1633&target=categorial1&detail=single&sp_table=&sp_primary=&sp_table_extra=&openfrom=sortial

[8] “Global Soil Biodiversity Atlas,” 30-31.

[9] S.H. Hallett ve S.P. Caird,” Soil-Net: Development and Impact of Innovative, Open, Online Soil Science Educational Resources,” Soil Science 182, no. 5, (2017): 188-201.

[10] “1

[11] A.g.e.

[12] P.C. Ruiter ve  J.C. Moore, “Food-Web Interactions,” Encyclopedia of Soils in Environment ed. D. Hiller ve ark. içinde (New York: Academic Press, 2004), 59-67.

[13] Bardgett, The  Biology  of  Soils, 58.

[14] A.g.e.

[15]  "Macrofauna and Mesofauna," National Soil Resources Centre, erişim Haziran 2018, http://www.soil-net.com/dev/page.cfm?pageid=secondary_intro_livingbeing_b&loginas=anon_secondary.

[16]  Julia Seeber, "Drought-induced reduction in uptake of recently photosynthesized carbon by springtails and mites in alpine grassland," Soil Biology and Biochemistry 55, (Aralık 2012): 37–39.

[17]  J. Hassink ve ark, "Relationships between habitable pore space, soil biota and mineralization rates in grassland soils" Soil Biology and Biochemistry 25, no. 1, (1993): 47–55.

[18] Hallett ve Caird, “Soil-Net,” 193.

[19] “Toprak Canliları”

[20] A.g.e.

Daha fazlasını göster...
Sonraki Konu

Toprak Besin Ağı