Loading...
PDF İndir

Tuzlanma

 • Toprak tuzlanması, suda çözülebilen tuzların toprak tabakaları içinde belirli seviyelerin üstünde birikerek toprak üretkenliğini, çevresel sağlığını ve ekonomik refahı olumsuz şekilde etkilemesidir.

 

 • Toprak tuzlanması, çözülebilir tuzların yapıları ve birikip yoğunlaşması (konsantrasyonları) üzerinden tanımlanır ve tanımlanır. Toprak tuzluluk oranında kabul edilebilir değer aralığı 100 gr toprak için 100-150 mg (%0.10-0.15) tuzdur. Topraktaki eriyebilir tuz oranı 150 mg’ı geçtiğinde tuz artık toprak için zehirli bir maddedir.[1]

 

 • Her ne kadar çözülebilir tuzlar tüm topraklarda bulunsa da verimli bir toprak tabakasında tuzların birikmesine neden olacak birçok süreç bulunur: Toprak minerallerinin aşınması, yağmurla gelen tuzlar, gübre ve pestisit uygulamaları, yanlış sulama gibi tarımsal pratikler, endüstriyel ve kentsel atıkların toprağa bırakılması ve tuzların belirli bir toprak tabakasından diğer tabakalara gitmesini engelleyen diğer toprak koşulları gibi olgular ve süreçler toprak tuzlanmasına neden olabilir.[2]

 

• Tuzlanma esas olarak tarım kaynaklı bir toprak bozulması olayıdır.[3] Yanlış sulama teknikleri nedeniyle aşırı sulamaya maruz kalmış topraklarda anakaya içindeki tuzlar kapilearite ile yüzeye doğru yükselir ve suyun buharlaşması sonucunda eriyik halde bulunan tuzlar toprağın yüzeyine taşınır. Toprağın alt katmanlarında (horizonlarında) veya ana maddede bulunan tuzların bu şekilde toprak yüzeyine kadar çıkması ve orada birikmesi süreci sonunda oluşur. Aşırı sulama süreci devam ettikçe tuzlanmanın artması ile toprak bitkilerin yetişmesine uygun olmaktan çıkar.

 

 • Tuzlanma özellikle kurak ve yarı kurak iklimlerde, drenajı yetersiz düz ova ve çöküntü havzalarında, tuzlu alanın periyodik olarak ıslanıp kuruması ile olur.[4]

 

 • Tuzlu topraklarda en yaygın anyonlar (negatif yüklü iyonlar); klorür (C1-), sülfat (SO4-2), karbonat (CO3-2) ve bikarbonat (HCO3-)’dir. En yaygın katyonlar (pozitif iyonlar) ise; sodyum (Na+), kalsiyum (Ca+2), magnezyum (Mg+2) ve potasyum (K+)’dur. Söz konusu anyon ve katyonların bir araya gelmesi ile tuzlar oluşur. Örneğin sodyum klorür (NaCl) doğada en yaygın bulunan tuzdur.[5] Bunların belli bir düzeyin üzerinde olması durumunda bitki kökleri ozmotik basınç yüksek olduğu için çevresinden su alamaz. Tuzlu topraklarda bitkinin beslenebileceği su hareketi kısıtlandığı için bitkiler ölürler. Tuzlanma, diğer toprak canlılarının da topraktan besin almasını zorlaştırır. Özellikle sodyum tuzları, canlı dokularını bozucu ve zehirleyici etkiye sahiptir.

 

 • Dünya çapında, Antarktika dışında her türlü iklimsel bölgeden 800 milyon hektardan daha fazla alanın tuzlanmadan etkilendiği, her yıl 1-1,5 milyon hektar alanın tuzlanma nedeniyle kaybedildiği tahmin ediliyor.[6] Bilimsel araştırmalara göre tuzlanma her yıl küresel olarak 12 milyar $ gelir kaybına neden oluyor.[7]

 

 • Türkiye’de özellikle Harran Ovası’nda yapılan yanlış sulama sonucu 2009 yılında tuzlanan alan miktarı 17767 hektara ulaşmıştır.[8]

 

Kaynaklar:

[1] Ural Dinç, Sulu Tarım Alanlarında Tuzlulaşma ve Alkalileşme, Toprak Tuzlulaşması, (İstanbul: TEMA Vakfı Yayınları, 1999), 8.

[2] Pichu Rengasamy, “Soil salinization,” Oxford Research Encyclopedia of Environmental Science,  erişim Haziran 2018, http://environmentalscience.oxfordre.com/view/10.1093/acrefore/9780199389414.001.0001/acrefore-9780199389414-e-65, 1-33.

[3] Raymond R. Weil ve Nyle C. Brady, The Nature and Properties of Soils (New York: Macmillan Publishing Company, 1990), 536.

[4] Barış Mater, Toprak Coğrafyası, (Ankara: Çantay Kitapevi, 1998), 97.

[5] Rüstü Karaman, Reşit Brohi, Mücella Müftüoğlu, Taşkın Öztaş ve Mehmet Zengin, Sürdürülebilir Toprak Verimliliği, (Ankara: Koyulhisar Ziraat Odası Kültür Yayınları, 2007), 189.

[6] “Status of the World’s Soil Resources,” FAO, erişim Haziran 2018, http://www.fao.org/3/a-i5199e.pdf, 134.

[7] A.g.e.

[8] “GAP Eylem Planı İnceleme Değerlendirme Raporu,” TMMOB Diyarbakır İl Koordinasyon Kurulu, erişim Haziran 2018, http://www.emo.org.tr/ekler/d73f5b6b5d8b428_ek.pdf?tipi=6&sube=.

Daha fazlasını göster...
Sonraki Konu

Toprak Sıkışması ve Geçirimsizleşme