Loading...
PDF İndir

Değişen İklim

 • İklim değişikliği nedeni ne olursa olsun iklim koşullarında büyük ölçekli (küresel) ve yerel önemli etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişikliklerdir.[1] İklim değişikliği doğal süreçlerle olabileceği gibi atmosfer bileşimindeki ya da arazi kullanımındaki değişikliklere neden olan insan etkinliklerine bağlı olarak da oluşabilir.[2]

 

 • İklim değişikliğinin en görünür etkisi küresel ortalama sıcaklıklarda yaşanan artış eğilimidir. 1906-2012 döneminde küresel ortalama yüzey sıcaklıklarında gözlenen artış 0,89°C’dir.[3] 19. Yüzyılın sonlarında başlayan, 1980’li yıllarla birlikte daha da belirginleşen ısınma ile küresel ortalama sıcaklıkları, hemen her yıl bir önceki yıla göre daha da artarak rekor kırdı. 2001 yılından bu yana geçen 17 yılın 16’sı en sıcak yıllar olarak tarihe geçti.[4]

 

 • Gelecek iklim projeksiyonları ortalama yüzey sıcaklıklarında 1990-2100 dönemi için, yaklaşık 3°C’lik bir artış olacağını öngörüyor.[5]

 

 • İklim değişikliği tüm yaşamı etkilediği gibi toprak üzerinde de önemli bir baskıya neden oluyor. Şiddetinde ve sıklığında artış yaşanan kuraklıklar, sıcak hava dalgaları, uzun yaz mevsimlerine bağlı olarak artan buharlaşma toprağın nemini kaybetmesine, çoraklaşmasına ve veriminin düşmesine neden oluyor. [6]

 

 • Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz Havzası, ile Afrika’da ekstrem hava olaylarının sıklığında artış şimdiden gözlemlenebilir bir durumdur. Tarımsal üretimle yiyecek talebi arasındaki fark şimdiden bir milyar insanı etkiliyor ve bu sayının iklim değişikliğinin etkilerinin güçlü bir şekilde hissedildiği alanlarda daha da artacağı öngörülüyor.[7]

 

 • İklim değişikliğinin toprak nemi üzerindeki etkisi sadece iklim değişikliğinin şiddetine göre değil, aynı zamanda toprağın karakterine göre de değişiyor. Toprağın su tutma kapasitesi ne kadar düşük olursa iklim değişikliğinden etkisi de o kadar şiddetli yaşanır. Türkiye’nin güneydoğusunda yapılan ve iklim değişikliğinin toprak nemi üzerindeki etkilerini değerlendiren bir çalışmaya göre özellikle yaz aylarında toprak neminde önemli düşüşler tespit ediliyor.[8]

 

 • Dünya nüfusunun %42’sini barındıran ve karaların %41’ini kaplayan kurak alanlar, çölleşme ve kuraklık bakımından en kırılgan bölgelerdir. Bununla birlikte artan küresel ısınma etkisi ile çöl alanlarının %17 oranında artacağı öngörülüyor/belirtiliyor.[9]

 

 • Kuzey Yarımküre toprağının %24'ünü donmuş toprak alanları (permafrost) oluşturur. Donmuş topraklarda geniş alanlara yayılmış değişimler genellikle yüzyıllar sürmesine rağmen, Uluslararası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), 21. yüzyılın ortalarında Kuzey Yarımküredeki donmuş toprak alanının %20-35 oranında azalacağını tahmin ediyor. Yine donmuş topraklarda çözülme derinliğinin 2080 yılına kadar %30-50 oranında artabileceği ileri sürülüyor. İklim değişikliği özellikle bu donmuş topraklar üzerinde muazzam bir baskı yaratıyor. Donmuş toprak alanları bakterilerin neredeyse milyon yıl boyunca canlı kalarak korundukları alanlardır. Isınan ve çözülen toprakta mikroplar hızla aktive olunca toprakta depolanan ve iklim değişikliğinin baş aktörlerinden biri olan karbonun karbondioksite dönüşerek atmosfere karışmasına yol açıyor.[10],[11]

 

 • Küresel ısınmadan doğrudan etkilenen alanlardan biri de kutuplar ve karasal buzul alanlar. Küresel ısınmayla birlikte eriyen buzullar denizlerin su seviyesindeki artışı yükseltiyor. Deniz seviyesindeki yükselmeler ile düşük rakımlı adaların sular altında kalacağı, kıyı alanlarından karaların içlerine doğru ilerleyen deniz suyunun toprağı çoraklaştıracağı öngörülüyor. Yine deniz seviyesinde yaşanacak yükselmelerinin erozyonu da arttıracağı öngörülüyor.

 

 • Toprak oluşumu hem atmosferin hem de yer kürenin çevresel koşullarına güçlü bir şekilde bağlıdır. Toprak sıcaklığı fiziksel, kimyasal ve biyolojik süreçte önemli bir faktördür. Toprak sıcaklığı ayrıca bitki büyümesi için önemli bir parametredir. Örneğin aşırı yüksek sıcaklıklar, köklere zarar verip doku bozulmasına neden olurken aşırı düşük sıcaklıklar besleyici alımını engeller. Dünyanın farklı noktalarında farklı etkileri gözlemlenecek olan iklim değişikliğinin her iki soruna da yol açacağı tahmin ediliyor.

 

 • Sıcaklıkların 3°C derece artacağını varsayan araştırmalar, iklim projeksiyonları metoduyla günümüz ile 2050 yılları kıyaslandığında, iklim değişikliğinin Türkiye’nin tarımsal ürün verimi üzerinde olumsuz etkisinin olacağını ve tarımsal üretimin (%10-%20 oranlarında) düşüş yaşayacağını gösteriyor.

 

 • Türkiye'de iklim değişikliğinin tarıma etkileri konusunda yapılan sınırlı sayıdaki araştırmaların sonuçlarına göre, ülke genelinde ürünlerin verimlerinde azalış olacağı, üretim haritasında bölgeler itibari ile değişiklikler olacağı, ürün fiyatlarındaki artış karşısında toplam refahın %0,7 oranında azalacağı öngörülüyor.[12]

 

Kaynaklar:

[1] Türkiye Bilimler Akademisi, Türkiye Açısından Dünyada İklim Değişikliği, (Ankara: TÜBA Raporları, 2011), 17.

[2] A.g.e., 17.

[3]“Summary for Policymakers,” Climate Change 2013: The Physical Science Basis, IPCC, erişim Haziran 2018, http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf

[4] “Climate change: How do we know?” Global Climate Change, NASA, erişim Haziran 2018, https://climate.nasa.gov/evidence/

[5] A.g.e.

[6] Rattan Lal, “Climate Change and Soil Degradation Mitigation by Sustainable Management of Soils and Other Natural Resources,” Agric ultural Research , no. 3, (Temmuz–Eylül 2012): 200-201.

[7] A.g.e.

[8] Rattan Lal, “Global Potential of Soil Carbon Sequestration to Mitigate the Greenhouse Effect” Critical Reviews in Plant Sciences , no. , (2003): 151-184.

[9] A.g.e.

[10] Gunnar S. Eskeland ve Line Sunniva Flottorp, “Climate change in the Arctic: A discussion of the impact on economic activity,” The Economy of the North, 81.

[11] A.g.e.

[12] Çölleşme ile mücadele ulusal strateji ve eylem planı,” Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü, T.C. Orman Bakanlığı, erişim Haziran 2018, http://www.cem.gov.tr/erozyon/AnaSayfa/collesme_ile_mucadele_usb_ep.aspx?sflang=tr.

Daha fazlasını göster...
Sonraki Konu

Ormansızlaşma